VĂN HÓA - XÃ HỘI
 
Bảo tồn và phát huy bền vững giá trị di sản văn hóa vùng đất cội nguồn dân tộc

PhuthoPortal - Phú Thọ là vùng đất cổ - kinh đô đầu tiên của dân tộc Việt Nam, trên miền đất này còn lưu giữ rất nhiều di sản văn hóa (DSVH), bao gồm di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) và di sản văn hóa vật thể (DSVHVT) gắn với thời đại Hùng Vương - đặc trưng của vùng đất cội nguồn dân tộc. Phú Thọ hiện có 1.372 di tích lịch sử văn hóa (LSVH), trong đó 307 di tích LSVH được Nhà nước xếp hạng (Khu Di tích lịch sử Đền Hùng là di tích quốc gia đặc biệt, 73 di tích quốc gia, 233 di tích cấp tỉnh), 2 bảo vật quốc gia, 2 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào danh mục DSVHPVT quốc gia. Cùng với đó là hệ thống các di tích khảo cổ thời tiền sử và sơ sử như Làng Cả, Sơn Vi, Phùng Nguyên, Gò Mun, Xóm Rền chứa đựng nhiều dấu ấn văn hóa, văn minh Việt cổ… 


Phú Thọ là tỉnh đầu tiên có cơ chế cụ thể đãi ngộ, tôn vinh nghệ nhân dân gian

 

Di sản văn hóa phi vật thể của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh Phú Thọ phong phú, đặc sắc, bao gồm nhiều loại hình như: Ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian, tập quán xã hội, lễ hội truyền thống, nghề thủ công truyền thống, tri thức dân gian mang đậm sắc thái cội nguồn, thực sự có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược phát triển của tỉnh, của đất nước. Nhiều lễ hội truyền thống đã trở thành biểu tượng văn hoá tâm linh, độc đáo có một không hai của dân tộc Việt như: Lễ hội Đền Hùng, lễ hội đền Mẫu Âu Cơ, lễ hội Trò Trám, lễ hội Đào Xá… Trong đó, có nhiều lễ hội mà tầm ảnh hưởng đã lan tỏa trong một vùng rộng lớn như Lễ hội Đền Hùng với phạm vi cả nước được kết tinh từ nét đẹp các hội làng của vùng Đất Tổ. Đặc biệt, Phú Thọ vinh dự có ba DSVHPVT của nhân loại được UNESCO ghi danh: “Hát Xoan Phú Thọ”, “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” và “Ca Trù của người Việt” (Phú Thọ nằm trong 17 tỉnh, thành vùng lan tỏa của Ca Trù).

 

Phú Thọ luôn xác định DSVH là một trong những nguồn lực tiềm năng cội nguồn của ý chí, điểm tựa của sáng tạo và nền tảng của sự phát triển trong các lĩnh vực  kinh tế, khoa học kĩ thuật và văn hóa xã hội. Trong nhiều năm qua, tỉnh đã có những chủ trương, chính sách, biện pháp tích cực để bảo tồn và phát huy giá trị DSVH bền vững với một vị thế mới, một tầm nhìn mới trong thời kỳ hội nhập và phát triển của đất nước. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và các tầng lớp nhân dân về quyền lợi, trách nhiệm trong việc bảo vệ và phát huy giá trị DSVH.

 

Trong những năm qua, hàng trăm di tích lịch sử - văn hóa được đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi với số vốn hàng trăm tỷ đồng từ chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa, ngân sách của tỉnh, nguồn vốn xã hội hóa. Nhiều di tích tiêu biểu là không gian văn hóa để bảo tồn, phát huy giá trị DSVHVPT được đầu tư quy hoạch, tu bổ, phục hồi đã và đang trở thành những sản phẩm du lịch - văn hóa hoàn chỉnh có tính đặc thù, tạo ra những điểm, tuyến du lịch hấp dẫn thu hút khách du lịch trong và ngoài nước, đóng góp vào phát triển du lịch và kinh tế - xã hội ở địa phương, tạo được việc làm cho cộng đồng, nâng cao đời sống của nhân dân nơi có di tích và lễ hội. Nhiều hoạt động văn hóa truyền thống được khôi phục và tổ chức tại di tích, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần của xã hội.

 

Rước kiệu Đền Hùng - nét đẹp văn hóa truyền thống tôn vinh giá trị của “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ”

 

Để góp phần bảo tồn và phát huy giá trị DSVH, bên cạnh những chính sách của Đảng và Nhà nước, tỉnh Phú Thọ đã có cơ chế cụ thể đãi ngộ, tôn vinh nghệ nhân trên các lĩnh vực khác nhau, như: Phong tặng danh hiệu “Nghệ nhân Hát Xoan Phú Thọ” cho 52 nghệ nhân; đề nghị Chủ tịch nước phong tặng, truy tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước cho 19 “Nghệ nhân ưu tú”, trong đó có 17 nghệ nhân Hát Xoan và 2 nghệ nhân Hát Ghẹo… Từ đó, đã đem lại vinh dự và niềm phấn khởi cho những chủ thể văn hóa - những “báu vật nhân văn sống” để họ tiếp tục trao truyền, chuyển lửa đam mê, để DSVHPVT tiếp tục có sức sống mãnh liệt trong cộng đồng, nhất là trong thế hệ trẻ.

 

Đặc biệt, đối với hai DSVHPVT ở Phú Thọ được UNESCO ghi danh, đã được tỉnh Phú Thọ nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị hiệu quả bằng chương trình hành động, kế hoạch cụ thể. Chính thức được UNESCO ghi vào danh sách DSVHPVT cần bảo vệ khẩn cấp của nhân loại từ ngày 24/11/2011, Hát Xoan Phú Thọ đã được bảo tồn và phát huy bài bản, hiệu quả. Sau 5 năm được ghi danh, Hát Xoan đã phục hồi mạnh mẽ và sức lan tỏa sâu rộng trong cộng đồng. Nhiều hoạt động thiết thực như: Phong tặng, vinh danh khen thưởng cho các nghệ nhân Hát Xoan; có chính sách hỗ trợ để duy trì hoạt động của các phường Xoan gốc; mở lớp đào tạo nghệ nhân kế cận và truyền dạy Hát Xoan trong cộng đồng; khôi phục, tu bổ, tôn tạo các di tích liên quan tới Hát Xoan; đưa Hát Xoan vào giảng dạy tại các trường học; khôi phục tục lệ đón phường Xoan về hát thờ thần khi làng mở hội… đã được tỉnh quan tâm, chỉ đạo sát sao. Năm 2015, sau khi có ý kiến của UNESCO về việc xây dựng hồ sơ đưa Hát Xoan vào DSVHPVT thể đại diện của nhân loại, Phú Thọ đã tiến hành xây dựng hồ sơ đề nghị đưa Hát Xoan Phú Thọ ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và ghi danh vào danh sách DSVHPVT đại diện của nhân loại. Hồ sơ đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt và gửi tới UNESCO vào ngày 23/3/2016 để báo cáo và đề nghị UNESCO xem xét, xác nhận Hát Xoan là DSVHPVT đại diện của nhân loại vào năm 2017.

 

Với DSVHPVT đại diện của nhân loại “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ”, 4 năm qua, Phú Thọ tiếp tục nghiên cứu, kiểm kê khoa học các di tích thờ cúng Hùng Vương trên địa bàn tỉnh và cả nước. Việc đầu tư bảo quản, tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử đặc biệt quốc gia Đền Hùng theo đúng tiến độ quy hoạch phát triển mở rộng của Thủ tướng Chính phủ. Giai đoạn 2011 - 2016, hơn 60 di tích lịch sử - văn hóa - không gian văn hóa bảo tồn và thực hành di sản VHPVT “Hát Xoan Phú Thọ”, “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ” được đầu tư bảo quản, tu bổ, phục hồi nhằm bảo tồn không gian văn hóa thực hành tín ngưỡng. Các hoạt động trao truyền và thực hành tín ngưỡng nhằm truyền dạy cho các thế hệ tiếp nối và duy trì nghi lễ thờ cúng Hùng Vương trong đương đại được chú trọng, nội dung Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được đưa vào chương trình giáo dục trải nghiệm di sản trong trường học phổ thông. Công tác tuyên truyền, quảng bá nghi lễ giỗ Tổ Hùng Vương - Lễ hội Đền Hùng được đẩy mạnh, qua đó nâng cao ý thức, trách nhiệm, năng lực thực hành tín ngưỡng để cộng đồng đề cao trách nhiệm cùng nhau bảo tồn, phát huy giá trị Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương.

 

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả trong công tác bảo tồn và phát huy bền vững giá trị DSVH vùng đất cội nguồn dân tộc, Phú Thọ xác định tập trung thực hiện một số giải pháp sau: Nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật nhằm giúp cộng đồng hiểu biết đầy đủ và sâu sắc về luật pháp gắn với hoạt động bảo tồn, phát huy giá trị DSVH; tăng cường nguồn lực cho phát triển văn hóa, xây dựng, bổ sung và hoàn thiện các thiết chế văn hóa; xây dựng hương ước, quy ước xây dựng làng văn hóa, gia đình văn hóa nhằm gìn giữ phát huy truyền thống dân tộc, phong tục, tập quán tốt đẹp của mỗi làng quê. Chú trọng chính sách đầu tư, khai thác di sản, phát triển các nguồn lực kinh tế, du lịch, văn hóa một cách bền vững, hài hòa để di sản mang lại lợi ích tinh thần và vật chất cho xã hội một cách văn hóa. Xây dựng các chương trình hoạt động một cách khoa học, sáng tạo, thiết thực và sinh động để mỗi người dân Phú Thọ đều có ý thức là chủ thể của di sản. Tăng cường các hoạt động nghiên cứu khoa học, nhận diện di sản văn hóa; trao truyền di sản từ thế hệ này sang thế hệ khác để bảo vệ di sản; thực hiện hiệu quả các chính sách đối với nghệ nhân nắm giữ bí quyết, kỹ năng nghề nghiệp và có công bảo vệ, phát huy giá trị DSVHPVT. Đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động bảo tồn DSVH, nâng cao vai trò quản lý và định hướng Nhà nước. Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, đặc biệt chú trọng đến công tác truyền dạy cho thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị DSVH trong tình hình mới nhằm đảm bảo hình thành được nguồn nhân lực con người đủ mạnh để vượt qua những thách thức và đón nhận tốt nhất thời cơ mới. Tổ chức tốt các hoạt động văn hóa trong bảo tàng, di tích hướng tới mục tiêu phục vụ phát triển du lịch bền vững. Tăng cường thu hút các nguồn lực đầu tư tu bổ, phục hồi các công trình, các thiết chế văn hóa trong việc gìn giữ và bảo tồn các DSVHPVT.

 

Miếu Lãi Lèn được khôi phục, tu bổ, tôn tạo đáp ứng yêu cầu về không gian diễn xướng của Hát Xoan

 

DSVH trên vùng đất cội nguồn dân tộc chiếm vị trí quan trọng trong kho tàng DSVH Việt Nam. DSVH vùng đất Tổ đã đóng góp xứng đáng vào việc giáo dục tình yêu quê hương, đất nước, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân, góp phần vào sự phát triển bền vững kinh tế, xã hội của địa phương. Mỗi người dân Phú Thọ đều có quyền tự hào về kho tàng DSVH mà ông cha đã trao truyền và càng nhận thức đầy đủ hơn về trách nhiệm bảo tồn, phát huy, để DSVH trường tồn và ngày càng tỏa sáng trong thời đại mới.

 

Nguyễn Ngọc Ân - TUV, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch


 In bài viết   Gửi phản hồi  Quay lại 
Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email  
Tiêu đề  
Nội dung  
File đính kèm