VĂN HÓA - XÃ HỘI
 
Kiểm kê để bảo vệ di sản

 

PhuthoPortal - Tại buổi làm việc với tỉnh Phú Thọ cuối tháng 3/2017, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Ngọc Thiện đã biểu dương những nỗ lực của tỉnh trong công tác bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa vùng đất Tổ. Đặc biệt, Phú Thọ là tỉnh thứ 2 (sau thành phố Hà Nội) đã chủ động tiến hành và hoàn thành kiểm kê di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh. Đây là cơ sở để xây dựng bộ dữ liệu, tư liệu phục vụ việc triển khai thực hiện các chương trình, dự án, công trình nghiên cứu khoa học, hoạch định chính sách, giải pháp nhằm làm tốt công tác bảo vệ và phát huy giá trị các di sản văn hóa các dân tộc của địa phương.

Lễ hội đình Đào Xá được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia vào cuối năm 2016

 

Phú Thọ có 37 dân tộc anh em cùng sinh sống, với số dân trên 1,4 triệu người. Trong đó: Dân tộc Kinh chiếm 82,93%; dân tộc Mường chiếm 15,2%; dân tộc Dao chiếm 1,07%; dân tộc Cao Lan chiếm 0,29%; dân tộc H’mông chiếm 0,06%, còn lại là các dân tộc khác. Với đặc điểm này đã giúp cho công tác tổng kiểm kê có được bức tranh toàn cảnh, đa dạng về sắc màu văn hóa của đồng bào các dân tộc trong tỉnh. Sau hơn 3 năm triển khai (từ năm 2013 đến 2015), Phú Thọ đã tiến hành kiểm kê di sản văn hóa trên địa bàn 277 xã, phường, thị trấn thuộc 13 huyện, thành, thị. Công tác kiểm kê tập trung kiểm kê di sản văn hóa của 5 dân tộc tụ cư sinh sống thành làng, bản, thực hành văn hóa truyền thống: Dân tộc Kinh; dân tộc Mường; dân tộc Dao; dân tộc Cao Lan và dân tộc H’mông. Đối tượng kiểm kê là di sản văn hóa phi vật thể đang tồn tại và được thực hành tại cộng đồng, bao gồm 7 loại hình: Tiếng nói, chữ viết; ngữ văn dân gian; nghệ thuật trình diễn dân gian; tập quán xã hội; lễ hội truyền thống; nghề thủ công truyền thống; tri thức dân gian. Đối với di sản văn hóa vật thể, kiểm kê di tích lịch sử - văn hóa, bao gồm: Di tích lịch sử; kiến trúc nghệ thuật; khảo cổ và danh lam thắng cảnh.

 

Kết quả kiểm kê cho thấy, Phú Thọ hiện có 847 di sản văn hóa phi vật thể và được thực hành trong cộng đồng thuộc 7 loại hình. Trong đó, loại hình Tiếng nói, chữ viết có 6 di sản, loại hình Ngữ văn dân gian có 103 di sản, loại hình Nghệ thuật trình diễn dân gian có 48 di sản, loại hình Tập quán xã hội có 59 di sản, loại hình lễ hội có 369 lễ hội, loại hình Nghề thủ công truyền thống có 24 di sản, loại hình Tri thức dân gian có 77 di sản. Di sản văn hóa vật thể có  967 di tích, phế tích (có 308 di tích được xếp hạng: 01 di tích Quốc gia đặc biệt, 73 di tích Quốc gia, 234 di tích cấp tỉnh). Tuy nhiên qua kiểm kê cho thấy, tỉnh ta có 6 di sản đang bị mai một, cần bảo vệ khẩn cấp, gồm: lễ hội cướp kén Dị Nậu (xã Dị Nậu, huyện Tam Nông); truyện cười Văn Lang (xã Văn Lương, huyện Tam Nông); hát ví đồi chè (xã Chương Xá, huyện Cẩm Khê); hát Ghẹo (Xã Thanh Uyên, huyện Tam Nông); tri thức dân gian rượu men lá, y dược cổ truyền, trang phục dân tộc Dao (huyện Yên Lập, Tân Sơn, Thanh Sơn, Thanh Thủy); nghệ thuật đánh trống đất (huyện Yên Lập).

 

Truyện cười Văn Lang (xã Văn Lương, huyện Tam Nông) đang bị mai một

 

Từ kết quả tổng kiểm kê, Phú Thọ đã lập danh mục 39 di sản văn hóa phi vật thể đề nghị xem xét để lập hồ sơ khoa học đưa vào Danh mục Quốc gia. Tuy nhiên việc lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể đòi hỏi quy trình chặt chẽ, yêu cầu kỹ thuật và chuyên môn cao, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh lựa chọn, xây dựng và đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia các di sản gồm: Tín ngưỡng thờ Mẫu Âu Cơ (xã Hiền Lương, huyện Hạ Hòa); Lễ hội Trò Trám (xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao); Lễ hội đình Đào Xá (xã Đào Xá, huyện Thanh Thủy). Hiện nay, ngành Văn hóa đang tiếp tục xây dựng hồ sơ lễ hội Phết (xã Hiền Quan, huyện Tam Nông); Lễ hội đền Lăng Sương (huyện Thanh Thủy) đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017. Việc tiếp tục đề xuất các lễ hội tiêu biểu của vùng Đất Tổ để đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia là đặc biệt cần thiết, nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, đáp ứng nhu cầu về văn hóa ngày càng cao của nhân dân, góp phần xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc và đóng góp vào kho tàng di sản văn hóa thế giới, tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước, nâng cao trách nhiệm của nhân dân trong việc tham gia bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa.

 

Bà Lê Thị Thoa - Trưởng phòng Di sản văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, việc kiểm kê di sản văn hóa trên địa bàn tỉnh nhằm nhận diện giá trị, lập danh mục, nắm bắt hiện trạng di sản. Trên cơ sở đó, góp phần xây dựng kế hoạch và định hướng cho các hoạt động trong công tác quản lý, nghiên cứu, bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản. Đặc biệt, kiểm kê di sản văn hóa có ý nghĩa quan trọng đối với việc bảo tồn di sản, trong đó di sản văn hóa phi vật thể là những di sản dễ bị mai một, hoặc biến dạng, do không được thực hành, trao truyền thường xuyên hoặc đúng cách, do môi trường thay đổi... Ngoài việc lập được bản danh mục - một hồ sơ các di sản văn hóa phi vật thể hiện nay đang tồn tại ở cơ sở, kiểm kê còn giúp phát hiện được những di sản nào đang có nguy cơ bị mai một để có biện pháp bảo tồn tốt nhất. Trong quá trình kiểm kê đã nhận diện những di sản có giá trị đặc biệt, xây dựng và đề xuất đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia; đề xuất thí điểm bảo tồn những di sản có nguy cơ mai một, biến đổi...

 

Bà Thoa cho biết thêm, công tác kiểm kê di sản văn hóa và lập hồ sơ di sản văn hóa phi vật thể nhận sự quan tâm chỉ đạo của các cấp ủy đảng, chính quyền và các tổ chức đoàn thể từ tỉnh đến cơ sở. Đặc biệt là sự tham gia tích cực của mọi tầng lớp nhân dân, nhất là các nghệ nhân và người am hiểu di sản văn hóa các dân tộc trong tỉnh. Tuy nhiên, đây là hoạt động kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể đầu tiên được thực hiện trên địa bàn tỉnh với sự tham gia của cộng đồng - chủ thể di sản văn hóa dưới sự hướng dẫn của cơ quan quản lý nhà nước nên còn nhiều lúng túng. Di sản văn hóa phi vật thể là lĩnh vực rộng, trừu tượng với đông đảo quần chúng, vì vậy dù là chủ thể sáng tạo và thực hành di sản nhưng việc nhận diện và thống kê đầy đủ về di sản còn gặp nhiều khó khăn. Việc lưu trữ, sưu tầm, xuất bản các sản phẩm liên quan đến di sản văn hóa của dân tộc tại các địa phương chưa được quan tâm, cộng đồng không có thói quen ghi chép, lưu trữ văn hóa truyền thống và việc thực hành văn hóa truyền thống của mình nên việc hỗ trợ cho công tác cung cấp, thu thập tư liệu tham khảo về di sản văn hóa, nhất là di sản văn hóa phi vật thể tại cấp xã, huyện gặp nhiều khó khăn. Một số nghệ nhân cao tuổi, am hiểu truyền thống văn hóa dân tộc tuổi cao, sức khỏe yếu hoặc nhiều người đã mất mang theo một khối lượng lớn phong tục tập quán, tín ngưỡng, tri thức, nghệ thuật diễn xướng… khó khăn cho việc khai thác, sưu tầm, nghiên cứu.

 

Phú Thọ - nơi ra đời kinh đô của nhà nước đầu tiên của dân tộc Việt Nam. Trên miền đất này, còn lưu giữ nhiều di sản văn hóa, nhất là các di sản văn hóa gắn với thời đại Hùng Vương. Những năm qua, Phú Thọ có những chủ trương, chính sách, biện pháp chỉ đạo cụ thể, tích cực và hiệu quả để bảo tồn và phát huy giá trị di sản với một tầm nhìn mới vì sự phát triển bền vững... Việc hoàn thiện tổng kiểm kê di sản văn hóa với những con số cụ thể đã minh chứng sự nỗ lực của các cấp chính quyền, những người làm trong lĩnh vực di sản và của người dân. Nhưng đây mới là thành tựu ban đầu, trên cơ sở đó, tỉnh sẽ tiếp tục thực hiện nhiều công việc để bảo tồn và phát huy giá trị di sản nhằm phục vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương.

 

Hương Giang


 In bài viết   Gửi phản hồi  Quay lại 
Ý kiến bạn đọc
Họ và tên  
Email  
Tiêu đề  
Nội dung  
File đính kèm