Văn hóa

Tục sinh đẻ của người Mường

07/06/2012 02:29 SA

Xem cỡ chữ Email Print

PhuthoPortal - Người Mường cũng như người Việt vốn rất phong phú phong tục tập quán xung quanh một vòng đời từ khi đẻ đến khi chết.


Ở làng Thạch Kiệt khi có người trở dạ người ta phải làm “Quán ma” bằng cách : Buộc chạc hoặc thừng từ cầu thang ra cột xó gọi là cột “Tẳng Dẳng” ở ngoài dùng để treo vào đó cái chổi và một lưỡi hái để người lạ khỏi vào, Kiêng cho đứa bé khỏi bị sài, đẹn. Đồng thời phải quét sạch gác và quanh bếp, trải ngọn lá chuối vào cái nia ở cạnh bếp. Khi đứa trẻ ra đời đặt vào đó, một người già nhất trong nhà cầm cái chài đánh cá dập lên đầu đứa bé 7 cái nếu là đàn ông, nói: “Lớn lên mà đánh cá”. Nếu đẻ con gái lấy cái hông hay cái chõ xôi dập lên 9 cái rồi nói: “Lớn lên mà đi hái dâu chăn tằm, dệt cửi”.

Lấy rau rốn của đứa bé cho vào ống nứa gọi là “Ống cốm” đem treo trong rừng sâu.

Bốn ngày sau khi đẻ người ta làm lễ “Kéo chiếu” để mừng con. Người ta mổ lợn hoặc gà để cúng vía cho mẹ và cúng mụ cho đứa bé. Mời anh em, dân làng đến để ăn mừng. Ai có tiền hoặc quà mừng đem đến để vào mâm cúng vía đặt trong buồng mẹ con nằm.

Hôm ấy người ta bàn bạc đặt tên cho đứa bé. Kiêng không đặt trùng tên với người nào trong họ. Cũng như hôm ấy người ta mới cởi bỏ dây “Quán ma”.

Ở xã Xuân Sơn: Người phụ nữ đẻ kiêng ăn trứng gà ấp, kiêng ăn và uống rượu đang ủ men để tránh bị mọc râu. Khi đẻ phải kiêng cho vào nhà đối với người có tang, người đang có kinh, kể cả chồng người ấy, người tóc bạc cũng kiêng đến trong một tuần. Nếu trẻ khóc dạ đề phải mổ gà cúng bà mụ.

Khi cúng mụ cho trẻ phải mời thầy mo đến giúp. Cúng xong thầy buộc vía bằng chỉ trắng 7 vòng quanh cổ tay con trai và 9 vòng quanh cổ tay con gái.

Khi trẻ đầy tuổi mới làm lễ cúng đặt tên. Ở mâm cỗ cúng để 1 bát nước lã, một bát nước chè xanh, cùng gương, lược, con dao cho trẻ cầm để khi lớn khỏi ốm, không bị độc nước  và ngộ độc thức ăn.

Nhiều vùng Mường ở Phú Thọ có tục cúng mụ cho trẻ là con trai hôm 7 ngày và con gái hôm 9 ngày tuổi. Hôm cúng mụ người ta phải làm cái dù mụ.Cốt dù đan bằng nứa thành cái lồng bằng cái đấu đong gạo, bên ngoài căng vải. Đem dù treo trong nhà thẳng giường nằm của bà đẻ. Nhìn số dù người ta biết người đàn bà ấy có mấy đứa con nhỏ. Khi đứa trẻ mười ba tuổi cúng cắt mụ mới bỏ dù. Nếu không may trẻ chết non thì chôn trẻ theo cả dù mụ.

Ở xã Kim Thượng người ta lập một bàn thờ ở giữa để thờ bà mụ cho những đứa trẻ khó nuôi. Đứa bé qua 12 tuổi mới dỡ bỏ bàn thờ mụ.

Cũng ở xã Kim Thượng người ta chôn rau và rốn của đứa trẻ ở ngoài vườn thẳng gian mẹ con đứa bé nằm lúc sinh đẻ. Không treo trong rừng như ở nhiều làng khác.

Người lạ đến nhà có trẻ sơ sinh phải dấp ngón tay vào chén nước chè rồi cho trẻ uống cho khỏi khóc.

Người Mường Thu Cúc cũng cúng mụ khi trẻ được 7 hoặc 9 ngày. Có hai mâm cỗ chính, 1 để cúng mụ Càn Sát và một để cúng  vua cha Ngọc Hoàng. Cạnh hai mâm chính còn đặt quanh 10 mâm. Hai mâm chính có cả ván xôi gà. 10 mâm vây quanh chỉ có 1con gà chặt ra chia đều cả lòng, gan, tiết. Mỗi mâm cỗ cúng còn có 1 khẩu cơm lam, 1 quả bánh nếp. Có 12 tấm vải dài 8 sải và rượu, nước, trầu cau. Ý nghĩa cúng mời 12 bà mụ xuống trả vía cho đứa trẻ. Cúng mụ xong cũng buộc chỉ trắng vào tay đứa trẻ như ở nhiều làng Mường khác.

Ở làng Mường Tân Lập đứa con trai sau 7 ngày cũng cúng ra cữ và khai sinh cho đứa bé. Đẻ năm trước phải đợi đến lễ khai xuân 7 tháng giêng mới vào đinh tức là ghi tên chính thức vào sổ hương ẩm của thư ký hộ lại. Từ đấy làng có tiệc mới được chia phần.

Ở làng võ Miếu khi đẻ con trai phải báo cho chùm Giáp và chùm Xóm biết. Phải nộp tiền theo lệ làng thì khi biết đi ăn cỗ được đi ăn cỗ “Đại hạn” nhưng phải đóng góp theo bổ bán.

Sinh đẻ là bước quan trọng nhất trong vòng đời người vì  thế mà sinh ra những tục lệ kiêng cữ. Đối với người phụ nữ Mường kiêng ngồi bệt xuống sàn trong một tháng, chỉ được ăn ở trong buồng. Cấm đàn ông và chồng vào trong buồng.

Gái chửa hoang hoặc chửa trước cưới phải đẻ ở ngoài vườn. nhiều nơi cấm cữ: Khi đẻ buộc một nọn rơm vặn 9 đốt cho mõm ngoảnh ra ngoài nếu đẻ con gái và vặn 7 đốt cho mõm ngoảnh vào bên trong là đẻ con trai.

Khi ỡ cữ, người Mường kiêng  không trả lời người ngoài để đứa trẻ khỏi mất vía.

Buồng gái đẻ đốt đèn ba tháng liền cho con sau này thông minh sáng dạ.

Khi sinh nở người nhà đến làm ngay một bàn thờ để cúng tạ ơn các bà mụ đã nặn ra đứa bé. Lễ cúng ra mụ ở bàn thờ này có hoa quả, bánh ốc (bột nếp gói lá chít). Bánh trôi vớt ra đĩa làm bằng lá chuối cắt tròn, có 7 hoặc 9 quả trứng gà quần áo bằng giấy và một khung bếp cỡ 1m x1m, bên trong có sàn đổ đầy đất để bắc kiềng. Đấy là lễ thay ma cữ. Người ta khấn mời tổ tiên, thần linh về nhận lễ phù hộ cho đứa bé hay ăn chóng lớn, cúng xong anh em họ mạc cùng dân làng hưởng lộc, có khi chỉ ăn tý trứng để tượng trưng cho cộng đồng cùng chung sống với đứa bé.

Ăn uống xong mời mẹ bế đứa bé từ bếp cữ ra gian ngoài giao cho một phụ nữ phúc đức cửa nhà đề huề để cầu phúc đức cho đứa bé. Bố đứa bé tháo bếp cữ, rửa sạch cất vào một nơi. Sau đó đứa bé sang tay một đứa trai hoặc gái khác lớn hơn đứa bé này một giáp, tượng trưng cho các em lớn dìu dắt các em bé vào đời được vui vẻ, khỏe mạnh và thành đạt.

Nguyễn Hữu Nhàn

ĐÁNH GIÁ BÀI VIẾT( 0)