Đền Vân Luông

- Địa chỉ: Phường Vân Phú, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.

- Điện thoại: 0978206368 - Ông Trần Xuân Hiển, cán bộ Văn hóa phường Vân Phú.

- Giới thiệu chung: Đền Vân Luông được xây dựng vào thời Hậu Lê (thế kỷ XVIII). Đền thờ 3 vị Vua Hùng là Cao Sơn Đại Vương, Ất Sơn Đại Vương, Viễn Sơn Đại Vương và thờ 2 vị thành hoàng - bản thổ là: Phúc Long thần, Hảo Long thần. Đền có kiến trúc kiểu chữ Đinh. 

Truyền thuyết kể lại rằng, Vua Đột Ngột Cao Sơn Đại Vương, húy là Bảo quan Long dựng nên nước ta lấy tên là Văn Lang, đóng đô tại Bạch Hạc - ngã ba sông đã sinh ra các Vua Hùng hưởng 18 đời truyền nhân thánh kế. 

Đến đời vua thứ 18, Vua Hùng Duệ Vương đã cử thứ phi thứ 6 đem theo một số thị tì đến đây chiêu dân, lập ấp, đặt tên làng là Vân Long, dạy dân trồng lúa, nuôi tằm, dệt vải. Làng Vân Long thời bấy giờ có 3 khu, nơi trồng dâu gọi là Gò Dậu, nơi trồng chè gọi là Hương Trà và còn lại là khu Trồng Bông.

Ngọc phả có ghi lại, hai họ đầu tiên đến lập làng là họ Nguyễn và họ Lê đã cho xây dựng một ngôi đình nhỏ bằng tre nứa ở khu đồi Trồng Bông để tưởng nhớ Vua Hùng thứ 18.

Đến năm 1919, các cụ cao niên trong làng cho rằng tên làng Vân Long nghĩa là mây và rồng, khi tụ, khi tan, vận khí không tốt nên xin đổi tên là Phúc Lâm.

Năm 1921, khâm sai đại thần Hoàng Cao Khải đã về làng xem xét sử tích của làng và đền làng thấy có gắn với Vua Hùng thứ 18 nên không cho đổi tên, chỉ cho gọi thay chữ Long là chữ Lung, mãi về sau gọi chệch là Luông. Và cho đến ngày nay, dân làng quen gọi bằng tên đền Vân Luông. 

Năm 1992, đền được tỉnh công nhận là di tích văn hóa cấp tỉnh. Ngày 18/12/2009, đền được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử: Kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia.