Hội bơi Chải

PhuThoPortal - Phú Thọ có nhiều sông, có sông có nước nên nhiều làng bên sông thường tổ chức thi bơi Chải, đua chải trong những dịp hội làng. Hội đua chải phần nhiều được tổ chức vào mùa hè, trong các tháng 5 tháng 6 âm lịch được gọi là “tiệc bơi”.

 

           
Mồng chín có tiệc anh ơi
Mồng mười hạ Chải xuống bơi thờ thần
Trai thanh tân bước vào đòn kiệu
Trống hiệu vào là trống canh ba
Chải bơi ra, ngọn cờ phe phẩy
Chải bơi vào, cờ phất trống rung…

Đó là câu hát của xã Đào Xá (Tam Thanh) về hội Chải của mình.

Đua Chải Đào Xá là đua trên đầm Đào, một cái đầm rất lớn trải trên ngã ba Hương Nộn, Dị Nậu, Đào Xá. Tục truyền rằng, một đêm có hai chiếc thuyền rồng ở dưới nước nổi lên, quân trên thuyền reo hò ầm ĩ. Lý Bôn tưởng giặc đến đánh úp vội hô quân lên chiến đấu. Không ngờ trên thuyền rồng có người tự xưng là thuỷ thần đến để âm phù Lý Bôn đánh giặc. Vì thế Đào Xá có tục đua Chải đêm để tế thuỷ thần.
 
Vào canh ba, trống đình nổi lên vang động cả xóm làng yên tĩnh. Trên đầm Đào, hai Chải được thả xuống để lao vun vút trên dòng nước, dưới ánh đuốc lửa bập bùng rực rỡ. Chải Đào Xá sơn đen, mũi Chải hình đầu giao long. Đuôi thuyền hình đuôi tôm. Đầu và đuôi thuyền đều sơn son thếp vàng.

Mỗi chải có 24 khoang, mỗi khoang chiều ngang một mét. Mỗi chải có một người lái ngồi ở phía đuôi và một người đánh mõ đứng ở giữa lấy nhịp cho các tay chèo. Người chèo phải điều khiển giỏi cả hai tay.

Khi nào trên bờ nổi trống, các Chải đang bơi phải quay ngay lại hò reo mà tiến về điểm xuất phát. Có lệ: lúc đi chèo ngồi, lúc về chèo đứng.

Vùng Ngã Ba Hạc có câu hát về các hội bơi chải trong vùng:

Rau gác, Hạc bơi
Hạc gác, Me bơi
Me gác, Đức Bác bơi
Đức Bác gác, Dạng bơi

Bạch Hạc là làng nằm ở ngã ba sông, nay thuộc thành phố Việt Trì. Bạch Hạc thờ thần Tam Giang Đại Vương là thuỷ thần Ngã ba sông, mở hội đua Chải vào ngày 20 tháng 5 âm lịch. Bạch Hạc có 4 giáp: Tiên Hạc, Đông Nam, Thần Trúc, Bộ Đầu, mỗi giáp một Chải và mỗi Chải sơn một màu. Chải Tiên Hạc màu xanh, Chải Thần Trúc màu đỏ, Chải Đông Nam màu trắng và Chải Bộ Đầu màu vàng. Khi đua, quần áo các tay chèo cho tới cờ và mái chèo đều cùng màu với màu Chải. Chải Bạch Hạc là Chải gỗ đẽo liền một tấm ván không nối. Mỗi Chải có 24 khoang gọi là phách với 48 tay chèo, một người lái và một người gõ mõ hiệu. Người gõ mõ hiệu làm hiệu lệnh cho các tay chèo, tay gõ, miệng hô: “Dô huỵch! Hồ huỵch!”

Buổi sáng ngày tiệc tế, các Chải bơi từ cửa đình Bạch Hạc về tới Gát, tức là phường Thọ Sơn - Việt Trì , sau đó quay về cầu Việt Trì, qua Gát rồi về đình Hạc.

Xã An Đạo (Thuỵ Vân) đua chải vào hội tế các thần: Long Sà Đại Vương là thuỷ thần và Út Soi Đại Vương là thần bãi sông. Hội mở vào 19 và 20 tháng 7 âm lịch.

Làng Nha Môn (Phong Châu) có hội bơi Chải vào ngày mồng 1 tháng 6 âm lịch.

Xã Hà Thạch (thị xã Phú Thọ) bên sông Thao, mở tiệc tế thuỷ thần và tổ chức đua Chải vào các ngày 9 và 10 tháng ba âm lịch.

Đ.X.C (Sưu tầm)