Tình yêu Hát Xoan trong gia đình nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Chuông

PhuthoPortal - Cùng sinh ra và lớn lên từ cái nôi của nghệ thuật Hát Xoan, nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Chuông và ông Bùi Văn Trường ở xã Phượng Lâu, thành phố Việt Trì bén duyên nhau từ những lần đi tập hát Xoan, tham gia đội văn nghệ của xã. Như một cái duyên với Hát Xoan, ông bà cùng nhau xây dựng gia đình và trao truyền câu Hát Xoan từ đời ông, bà, đến đời con, cháu.

gđ-ba-Chuong-1.jpg

Nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Chuông cùng chồng dạy cháu nội tập Hát Xoan

Những ngày cuối tháng 3, về phường Xoan An Thái, xã Phượng Lâu tôi có dịp được thưởng thức một “buổi sinh hoạt văn nghệ” của gia đình nghệ nhân ưu tú Nguyễn Thị Chuông. Dưới mái hiên nhà, tiếng trống, lời Xoan vang lên và từng điệu múa nhịp nhàng như để xua tan bao mệt nhọc của một ngày lao động vất vả. “Từ sớm (a) đến giờ đào đi đâu. Từ sớm (a) đến giờ. Để cho tôi là tôi đợi tôi chờ mong anh mong. Kia hợi (i a) trống quân”. Vừa múa theo làn điệu Xoan, bà Chuông vừa chỉnh lời hát cho cháu Đức, cháu nội của bà.

Sinh ra và lớn lên trên vùng đất cổ xã Phượng Lâu (thành phố Việt Trì) - nơi có phường Xoan An Thái (1 trong 4 phường Xoan cổ của tỉnh Phú Thọ) có lẽ vì thế mà niềm yêu thích nghệ thuật dường như đã ngấm vào máu thịt, nuôi dưỡng tâm hồn bà Chuông ngay từ thuở ấu thơ. Năm 14 tuổi, bà đã theo chân mẹ và các cụ cao tuổi ra đình làng học Hát Xoan. Bà Chuông tâm sự: “Ngày đó, cứ mỗi lần được nghe mẹ tôi ngân nga những câu Xoan cổ và nói cho tôi nghe ý nghĩa của các bài Hát Xoan khiến tôi vô cùng thích thú. Rồi trong ngày hội làng, tiệc làng, thấy mọi người xúng xính áo quần ra đình Hát Xoan, tôi lại càng thấy hay, cứ thế tôi đi theo để nghe và học”.

Trải qua năm tháng, tình yêu với nghệ thuật Hát Xoan luôn được nuôi dưỡng ngay cả khi sống trong hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn. Bởi thế, dù không biết nhiều chữ, cũng chẳng có sách vở gì, hằng ngày bà Chuông vẫn cần mẫn, miệt mài thắp đèn dầu đi học hát Xoan thông qua phương pháp truyền khẩu từ các cụ trong làng, dần thành quen, càng học càng thấy yêu những câu Xoan thắm đượm nghĩa tình. Sau nhiều năm học hỏi, bà Chuông trở thành một đào Xoan có tiếng với giọng hát vang vọng mê đắm lòng người.

Cả một đời gắn bó và cống hiến cho Hát Xoan, năm 2019, bà đã vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú, được Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen và Kỷ niệm chương Hùng Vương.

gđ-bà-Chuông-2.jpg

Cháu Bùi Bá Đạt được ông nội và bố hướng dẫn từng câu Hát Xoan

Hơn 30 năm biểu diễn Hát Xoan từ sân khấu nhỏ như đình làng đến những buổi giao lưu văn nghệ với tỉnh bạn hay biểu diễn ở trường quay của Đài Truyền hình Việt Nam, nhưng với bà Chuông khán giả trung thành nhất lại chính là người bạn đời, bạn hát của bà. Ông Bùi Văn Trường, chồng bà Chuông cũng là một thành viên chính của phường Xoan An Thái. Ông đã luôn đồng hành cùng bà từ những ngày còn là thanh niên đi hát trong đội văn nghệ của xã, không được biểu diễn liên tục như bà do bận công tác nên đến khi về hưu, ông dành toàn bộ thời gian để tham gia phường Xoan, cùng bà và các thành viên đi biểu diễn.

Nhắc đến những lần đi biểu diễn, ông Trường hào hứng kể, mỗi năm cũng phải chừng 4 - 5 đợt cả gia đình tôi cùng phường Xoan đi biểu diễn phục vụ các ngày lễ, Tết, rồi những hội diễn, liên hoan dân ca ở trong và ngoài tỉnh; mỗi tháng cũng chừng 10 buổi biểu diễn cho khách du lịch ở đình làng Hùng Lô.

Trong ngôi nhà nhỏ của gia đình ông bà luôn rộn rã tiếng hát. Tình yêu Xoan của ông bà đã truyền đến những đứa cháu nội, ngoại. Bố mẹ hát, các con cháu cùng hát theo, trở thành gia đình nghệ nhân 3 thế hệ gắn bó và yêu Xoan.

Anh Bùi Đức Thành, con trai thứ trong nhà được thừa hưởng “gen” từ gia đình. Tình yêu Hát Xoan trong anh được đắp bồi từ những lần theo bố mẹ đi hát Xoan ở phường Xoan An Thái. Anh Thành cũng trở thành hạt nhân trong câu lạc bộ Hát Xoan của xã, tích cực tham gia các buổi biểu diễn Hát Xoan ở địa phương và tổ chức dạy hát cho các em thiếu niên nhi đồng.

Người con trai lớn của anh Bùi Đức Thành là cháu Bùi Bá Đạt - học sinh lớp 6 Trường THCS Phượng Lâu cũng là một “cây Xoan” của nhà trường. Từ khi còn học ở bậc tiểu học, Đạt đã tích cực tham gia các cuộc thi Hát Xoan của thành phố và năm nào cũng đạt được thành tích cao. Ban đầu làm quen với Hát Xoan, Đạt tự học những làn điệu dễ nhớ, dễ thuộc khi nghe ông bà và bố hát. Được ông bà và bố khuyến khích, chỉ dạy, càng hát Đạt càng say mê.

Thế hệ sau tiếp nối thế hệ trước, tình yêu Hát Xoan bao nhiêu năm qua không vơi cạn trong gia đình nghệ nhân Hát Xoan Nguyễn Thị Chuông. Nhờ vậy mà ở Phượng Lâu hay ở những địa phương khác trên vùng Đất Tổ, những hạt nhân Hát Xoan trẻ đầy triển vọng như cháu Đạt đang từng ngày được ươm mầm, để giữ gìn và tiếp nối câu Hát Xoan của quê hương.

Thu Hương